Deze website maakt gebruik van cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verhogen.
U kunt meer lezen over cookies in onze disclaimer

Nederland

Overgewicht en obesitas bij honden

Overgewicht en obesitas worden gekenmerkt door overmatige vetophoping in het lichaam. Het is een ernstige medische aandoening met grote gevolgen voor de gezondheid. Overgewicht kan de levenskwaliteit van de hond ernstig aantasten en aanleiding geven tot allerlei andere ziekten (bv artrose). Daarnaast verkort het de levensverwachting: honden op het ideale gewicht blijken langer te leven.. De behandeling bestaat uit aanpassingen van het dieet, gedragstherapie en behandeling met geneesmiddelen.

Alles uitvouwen
  • Overmatige hoeveelheden vet kunnen het normaal functioneren van inwendige organen belemmeren. Obesitas en overgewicht hebben ernstige gevolgen voor de gezondheid van de hond. Zowel levensverwachting als levenskwaliteit van een hond worden er door verminderd. Overgewicht en obesitas worden in verband gebracht met een verhoogd risico op een aantal ernstige medische aandoeningen en kan bestaande aandoeningen onnodig verergeren (gewrichtsaandoeningen, hartziekten).

    Overgewicht of obesitas zorgen bijvoorbeeld voor een verhoogd risico op artrose, hart- en vaatziekten, respiratoire aandoeningen, diabetes, complicaties tijdens narcose en operaties, infecties (vooral huidinfecties) en mogelijk kanker.

    De symptomen die men kan waarnemen bestaan uit de directe verschijnselen van overgewicht en obesitas plus een heel scala aan mogelijke klinische symptomen van met de obesitas samenhangende ziektes (bijv. kreupelheid bij honden met artrose).

  • Net als voor de meeste medische aandoeningen geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Obesitas brengt een aantal gezondheids- en welzijnsproblemen met zich mee, in het bijzonder een verminderde levenskwaliteit en -duur. De gezondheid en het welzijn van honden hebben meer baat bij de preventie van obesitas dan bij de behandeling ervan. Een proactieve houding van dierenartsen en assistentes met betrekking tot gewichtsproblemen is erg belangrijk; zij moeten hun klanten goed voorlichten over de gevaren van obesitas voor hun huisdieren. Enkele punten:.

    • Het lichaamsgewicht en de conditiescore van de hond worden tijdens ieder bezoek gemeten: deze metingen zouden een vast onderdeel moeten zijn van een standaard lichamelijk onderzoek. Hiermee is het mogelijk om ook kleine veranderingen bij een dier al op te merken. Een klein verlies van gewicht kan het eerste teken zijn van een ernstige medische aandoening, terwijl gewichtstoename (wat kan wijzen op overvoeren of een medische aandoening) snel opgemerkt en gecorrigeerd kan worden.
    • Breng de boodschap zo vroeg mogelijk over en blijf deze herhalen: tijdens ieder bezoek van een pup en ook van oudere honden moet advies gegeven worden over gezond eten en beweging. Als vuistregel is het zinvol om tijdens ieder routinebezoek (bijv. jaarlijkse vaccinatie) het lichaamsgewicht en de conditie te bespreken.
    • Houd er rekening mee dat het steriliseren/castreren van een dier een toename in gewicht tot gevolg kan hebben. Het is aan te raden om 2 tot 3 gewichtscontroles uit te voeren in de eerste 6 tot 12 maanden na het steriliseren of castreren van het dier. Op deze manier kunnen dieren die risico lopen op gewichtstoename geïdentificeerd worden en kan dit gecorrigeerd worden voordat het een probleem wordt.
    • Zet u in voor het promoten van een gezonde levensstijl voor alle honden: moedig verstandige voedingsgewoontes aan, waaronder de besproken strategieën voor de behandeling van obesitas (aanpassingen van de levensstijl). Deze omvatten het wegen en noteren van de voedselopname, het vermijden van het voeren van extraatjes en het aanmoedigen van regelmatige lichaamsoefening door beweging en spelen. Idealiter worden alle praktijkmedewerkers aangemoedigd om deze strategieën uit te dragen en om informatie in de wachtkamer en andere vormen van voorlichting beschikbaar te stellen voor alle eigenaren.
  • Gewichtsafname is een belangrijk onderdeel van de behandeling bij aandoeningen van het bewegingsapparaat (artrose) en van de luchtwegen of het hart. Ieder gewichtsverlies dat de patiënt dichter bij zijn ideale lichaamsgewicht brengt, zal gezondheidsvoordelen hebben voor de hond. Het is aangetoond dat honden met een ideaal lichaamsgewicht tot wel anderhalf jaar langer leven.

    De traditionele behandeling van obesitas bestond uit een aangepast dieet (specifiek vetarm dieet, in gepaste hoeveelheden) en lichaamsbeweging. Dergelijke afslankprogramma’s bestaan uit de volgende stappen: algehele medische evaluatie van de hond waarbij de mate van overgewicht of obesitas wordt vastgesteld, diagnose en behandeling van tegelijkertijd aanwezige aandoeningen (bijv. hormoonstoornis, artrose) en het opstellen van een afslankprogramma met een aangepast dieet en een bewegingsschema.

    Bij behandeling op basis van een aangepast dieet wordt afgeraden om een standaard onderhoudsvoer te geven en daarvan de porties simpelweg te verminderen. De meeste voedingsstoffen zijn namelijk in balans gebracht met de energie-inhoud van het rantsoen. Wanneer de portie wordt beperkt, kan dat dus leiden tot ondervoeding. In plaats daarvan wordt aangeraden om een voer te geven dat speciaal is samengesteld voor dieren die moeten afslanken. Er zijn allerlei geschikte voedingen beschikbaar die gebruikt kunnen worden ter beperking van de calorische energie-opname.

    Het is echter gebleken dat afslankprogramma’s die uitsluitend gebaseerd zijn op dieet en meer lichaamsbeweging vaak moeilijk te handhaven zijn voor eigenaren en moeilijk te controleren door de dierenarts. Eigenaren worden geconfronteerd met bedelende en kieskeurige honden, honden die door anderen worden gevoerd en honden die moeite hebben met bewegen. Frustraties bij eigenaren over gebrek aan resultaat kunnen er ook snel toe leiden dat ze niet tevreden zijn over de behandeling en niet gemotiveerd zijn om door te gaan.

    In de EU zijn sinds een paar jaar voor honden geregistreerde diergeneesmiddelen beschikbaar die gebruikt kunnen worden als onderdeel van afslankprogramma’s voor dieren met overgewicht en obesitas. Deze middelen voor honden werken door het verminderen van de energieopname doordat ze de eetlust verminderen via een versnelling van het natuurlijke verzadigingsgevoel. Ook wordt de vetabsorptie verminderd, maar gedacht wordt dat de verminderde eetlust het grootste effect heeft en dat dit een voordeel kan zijn wanneer er negatief gedrag optreedt door de voedselbeperkingen (meer bedelen en op zoek gaan naar eten). Dergelijk negatief gedrag leidt tot een slechte opvolging van programma’s die uitsluitend op dieet zijn gebaseerd. Geneesmiddelen moeten uiteraard wel gebruikt worden in combinatie met andere maatregelen, zoals een actieve aanpassing van het dieet. De sleutel is gelegen in de combinatie van een complete, uitgebalanceerde dieetvoeding met gebruik van een medicijn. Geneesmiddelen zijn beschikbaar als vloeibare oplossingen die eenvoudig toe te dienen zijn door de eigenaar door het eenmaal per dag op het voedsel of direct in de bek te druppelen. Deze geneesmiddelen worden over het algemeen goed verdragen door honden, maar er kunnen wel enkele bijwerkingen optreden. Deze hebben meestal betrekking op het maag-darmkanaal, en uiten zich met name door braken. Dit is echter meestal slechts incidenteel en treedt voornamelijk op tijdens de eerste paar weken van de behandeling. Door van tevoren te waarschuwen voor deze mogelijke bijwerkingen, wordt het vaak beter geaccepteerd.

    Veranderingen in de leefstijl zijn een belangrijk onderdeel van elk afslankprogramma, ook in combinatie met voeding en geneesmiddelen, en zijn onmisbaar om een terugval te voorkomen. Het gaat hierbij om veranderingen die erop gericht zijn het energieverbruik te verhogen (bijv. meer lichaamsbeweging, invoeren van regelmatige speelsessies), de levenskwaliteit te verhogen (bijv. regelmatig spelen) en het voedingspatroon te veranderen (bijv. nauwkeurig afmeten en noteren van dagelijkse voedselinname, vermijden van ongecontroleerd geven van extra voedsel).

  • Als het vermoeden van overgewicht bestaat moet een dierenarts geraadpleegd worden om de lichamelijke conditie van de hond te beoordelen, eventuele onderliggende ziekten op te sporen en de juiste aanpak van de benodigde gewichtsafname te begeleiden. Helaas zijn overgewicht en obesitas op zich zelden de hoofdreden voor een bezoek aan de dierenarts en is lang niet iedereen doordrongen van de noodzaak hier op tijd iets aan te doen.

    Het is cruciaal dat lichaamsgewicht en conditiescore standaard gemeten worden bij alle honden die voor een routineonderzoek of vaccinatie op de praktijk komen, om te controleren er geen abnormale gewichtstoename plaatsvindt. Honden mogelijk aan overgewicht gerelateerde ziektes hebben, zoals artrose en aandoeningen aan het hart/de luchtwegen, moeten uiteraard ook systematisch gecontroleerd worden.

    Een objectieve beoordeling van obesitas is van essentieel belang bij het vaststellen van de ernst, de doelstellingen voor gewichtsafname en het monitoren van de voortgang bij het behalen van deze doelstellingen. Obesitas wordt gedefinieerd als overschrijding van het ideale lichaamsgewicht met 20% of meer. Een hond heeft overgewicht, maar geen obesitas, als zijn ideale gewicht met 5 tot 20% wordt overschreden

     Het vaststellen van de conditiescore van de hond is waarschijnlijk de meest gebruikte methode voor het objectief diagnosticeren van obesitas. De conditiescore wordt vastgesteld aan de hand van een visuele beoordeling door de dierenarts of de assistent en palpatie van de ribbenkast, de taille en de uitsteeksels van de wervelkolom. Dit is momenteel de meest gebruikte methode voor klinisch gebruik. Meestal worden systemen gebruikt die gebaseerd zijn op een negenpuntsschaal. Op deze schaal staat een score van 6 voor overgewicht, 7 voor zwaar, 8 voor obesitas en 9 voor morbide (zeer ernstige) obesitas. Iedere  hond met een conditiescore van 6-9 is een goede kandidaat voor deelname aan een gecontroleerd afslankprogramma. Andere meetmethodes, zoals de DEXA (Dual energy x-ray absorptiometry, röntgenabsorptiemeting) leveren weliswaar een veel exactere evaluatie van de vetmassa van de hond op, maar hiervoor is gespecialiseerde apparatuur nodig en moet de hond onder narcose gebracht worden. Dit wordt dan ook voornamelijk voor wetenschappelijk onderzoek gebruikt en niet in de dierenartspraktijk.